Türkiye’nin ilk kamu iktisadî teşekkülü olarak 1933 yılında kurulan Sümerbank, genç Cumhuriyetin sanayileşme ve ekonomik kalkınma stratejisinin kurumsal aracı olmuştur. Ülkenin dört bir yanında pamuklu tekstil, yün, kağıt, çimento, demir ve çelik gibi ham maddelerin üretimini sağlayan fabrikalar kurarak Türkiye’nin ekonomik kalkınmasında öncü bir rol oynamıştır. Sümerbank fabrika kompleksleri yalnızca üretim alanları değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel kalkınmanın araçları olarak da işlev görmüş; spor, eğitim ve kültür tesisleri, kreşler ve işçi konutlarını içeren kapsamlı yerleşkeler olarak tasarlanmıştır. 20. yüzyılın sonlarından itibaren faaliyet alanları daralmayan başlayan Sümerbank 2000’li yılların başındaki ekonomi politikaları neticesinde kapatılmış, yerleşkelerin büyük bölümü ise özelleştirilmiştir. Türkiye’nin 20. yüzyıldaki sosyal, politik ve ekonomik gelişimini yansıtan Sümerbank yerleşkelerinin birçoğu günümüzde önemli miras alanları olarak koruma altına alınmıştır. Bergama’daki Sümerbank Pamuk İpliği ve Dokuma Fabrikası yerleşkesi de İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 24 Temmuz 2020 tarih ve 13104 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

1954’te kurulan ve 1960’ta faaliyete geçen Sümerbank Pamuk İpliği ve Dokuma Fabrikası, ekonomisi çağlar boyunca tarım ve hayvancılığa dayalı gelişen Bergama’nın ilk büyük sanayileşme girişimi olmuştur. Yaklaşık 200.000 metrekarelik bir alanda inşa edilen yerleşkede ana üretim binası, idari bina, kreş, yemekhane, çok amaçlı salon, misafirhane, lojmanlar, su kulesi, su deposu, itfaiye ve trafo binaları yer almaktadır. Üretim tesisinin ötesinde kapsamlı bir sosyal kompleks olarak işlev gören fabrika 2004 yılında kapanana kadar Bergama'nın sosyo-kültürel yaşamında dönüştürücü bir rol oynamıştır. Fabrikanın en karakteristik öğesi sayılabilecek su kulesi, şehrin pek çok noktasından görülen bir kerteriz noktası olmasının yanı sıra, üretim sürecinin bir aşaması olarak kuleden her gün saat 12.00'de duyulan yüksek su buharı tahliye sesiyle, günlük yaşamın ritmini şekillendiren bir unsur olarak kolektif hafızada yer almaktadır. 2005’te Bergama Belediyesi’ne devredilen fabrika alanının kuzey yarısı günümüzde Dokuz Eylül Üniversitesi Bergama Meslek Yüksekokulu tarafından kullanılmaktadır. Güney yarısındaki yapılar ve açık alan ise Belediye’nin araç ve malzeme deposu işlevindedir. Ana fabrika ile birlikte yerleşkenin güneyinde yer alan betonarme su kulesi 20 yılı aşkın süredir âtıl durumdadır. Yıkım tehdidi altındaki su kulesinin Temmuz 2026’da İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından yıkım kararı onaylanmıştır.

Bergama’nın 20. yüzyıl endüstri mirasını temsilen sembolik öneme sahip su kulesinin taşıdığı eğitim değeri, kültürel mirasın sürdürülebilir korunması için işbirliği imkanlarını ortaya çıkarmıştır. ICOMOS Türkiye ev sahipliğinde 29 Haziran – 3 Temmuz 2026 tarihleri arasında Bergama'da gerçekleştirilen “Coexistence - Bergama: Rethinking Living Heritage in a Layered City” (Birlikte Varoluş - Bergama: Katmanlı Bir Kentte Yaşayan Mirası Yeniden Düşünme) başlıklı ICOMOS University Forum 2026 Uluslararası Yaz Okulu’nda odaklanılan temalardan biri Sümerbank Bergama Pamuk İpliği ve Dokuma Fabrikası yerleşkesinin geleceği olmuştur. Bilimsel sunumlar, saha gezileri ve atölye çalışmalarından oluşan beş günlük program Türkiye’den ve dünyadan kültürel mirasın korunması alanında çalışan ve eğitim gören katılımcılar ile uzmanları biraraya getirmiş; aynı zamanda yerel yönetim ve paydaşlarla ortak bir diyalog platformu yaratmıştır.

Yaz okulu esnasında, Sümerbank yerleşkesindeki su kulesinin güvenlik gerekçesiyle yıkımının gündemde olduğu öğrenilmiştir. ICOMOS Türkiye temsilcileri, Bergama Müze Müdürü ve Bergama Belediye Başkanı'nın da katılım gösterdiği kapanış oturumunda, bu konuda koruma, fayda ve işbirliği odaklı bir diyalog kurulmuştur. Dahası, yaz okulunda Sümerbank yerleşkesinin geleceğine dair katılımcılar tarafından önerilen fikirler yerel yönetim tarafından da geliştirilmeye değer bulunmuştur.

Bu diyalog neticesinde yakın gelecekte yukarıda adı geçen kurumlar arasında işbirlikleri doğurması muhtemel iki konu önem kazanmıştır:

- Sümerbank yerleşkesindeki su kulesinin, yerleşke tarihi ve kolektif hafızadaki yeri bakımından Bergama'nın çok katmanlı kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası olduğu anlaşılmıştır. Su kulesinin güçlendirilerek korunmasına ilişkin alternatiflerin üretilmesi konusu gündeme gelmiştir.

- Sümerbank yerleşkesinin tamamının, mülk sahibi olan yerel yönetimin ihtiyaçları ve kolektif hafızada temsil ettiği yer gözetilerek koruma ilkeleri çerçevesinde yeniden işlevlendirilmesi konularında Temmuz 2026 itibariyle ilkesel düzeyde mutabakat sağlanmıştır. Bu mutabakat temel alınarak ICOMOS Türkiye bünyesinde kurulan Sümerbank Çalışma Grubu bilimsel ve teknik bir heyet olarak yerel yönetim ve paydaşlarla diyalog içinde, anıtın miras değeriyle birlikte en uygun şekilde korunması için çalışmalara başlamıştır.