1983 yılında açılan sınırlı yarışmayı [1] kazanan Doğan Tekeli ve Sami Sisa tarafından tasarlanmış olan yapının 68.000 m2 inşaat alanında yapımı 1985 – 1991 yılları arasında tamamlanmıştır. [2] Tekeli - Sisa Mimarlık Ortaklığı’nın işleri arasında “önemli kilometre taşlarından biri”ni oluşturan yapı, [3] ikilinin 1994 yılında IV. Ulusal Mimarlık Sergisi ve Ödülleri kapsamında Büyük Ödülü kazanmalarıyla [4] tescillenmiş olan mimari yetkinliğini örneklemektedir. Halk Bankası binasının tasarımı, yirminci yüzyılın sonunda ‘geç modern’ olarak adlandırılabilecek bir ürün olarak, ikilinin modern mimarlığın grameri içinde sürdürdükleri pratiğin cephede plastik ifade oluşturma ya da stilize edilmiş geleneksel bezemeler kullanma gibi arayışlarıyla çeşitlenmesini örneklemektedir.

Yapının en dikkat çeken özelliği, Ankara’da Eskişehir Yolu ile Konya Yolu’nun kesiştiği köşe araziye yerleşerek kent girişini vurgulayan yüksek bloğuyla sadece kurum için değil, aynı zamanda kent için de simgesel bir nitelik taşımasıdır. Büyük bir taç kapı imgesi oluşturmuş olan ana yapıyla birlikte, yerleşkenin diğer yapılarının arsaya yerleştirilmesinde de işlevsel ilişkiler kadar dış mekânlardaki yaşantının bahçe ve avlu gibi mekânlarla düzenlenmesine de özen gösterilmiştir. [5]

“Yirmibirinci yüzyılda da hizmet etmeye devam edecek bu yapının … bütün teknolojik gelişmelere açık olmasının” istendiğini vurgulayan mimarlar, dört köşesinde yer alan kolonların “kazandırdıkları simgesellik ve anıtsallığın yanında, tesisat ve statik ile ilgili işlevler yüklenerek tasarımı salt biçim kaygısı ile yapılmış bir tasarım olmaktan çıkararak, inandırıcı, kalıcı ve bu yapıya özgün hale getirmektedir” diye açıklamaktadırlar. [6] Yapının dört köşesindeki U biçimindeki perdeler ve 120 cm / 120 cm kolonların yanı sıra, statik sisteminin 30 cm kalınlıkta betonarme plak döşeme ile çözüldüğü; beton kalitesinin yüksek ve demir yoğunluğunun çok güçlü olduğu; temel sistemine Karayolları Genel Müdürlüğü ile birlikte karar verilerek, sert Ankara kili denilen kazık çakmaya çok müsait bulunmayan zemininde 10 m aşağıda 4,5 m yükseklikte radye döşeme yapıldığı ve deprem hareketlerinin de sıfır olduğu ile ilgili rapor alındığı belirtilmektedir. [7] Öte yandan, son yıllarda bodrum kat kolonlarında izlenen sorun nedeniyle inşaat mühendisleri tarafından hazırlanan rapora göre yıkım kararı alındığı anlaşılmaktadır. [8]

Türkiye mimarlığının önde gelen isimleri tarafından tasarlanmış; döneminin mimarlık yaklaşımının yetkin bir temsilcisi olarak mimarlık tarihyazımında örnek verilen [9] ve Ankara kentinin mekânsal belleğinde yer edinmiş olan bu modern miras örneğinin yaşatılmasına engel olan karar, sadece teknik raporlara dayanan maliyet hesaplarına indirgenmemelidir. Halkbank yapısının yıkım sürecine girmiş olması, sadece mülk sahipleri ve mühendisler tarafından değil, eserin tasarımcısı olan mimarlardan bağlamı içinde çalışan mimarlık tarihçilerine ve değerlerini tanımlayan koruma uzmanlarına uzanan geniş bir kurul tarafından yapılacak ve kamuoyuyla paylaşılacak değerlendirmelerin mimarlık mirasının korunması sürecindeki önemini bir kez daha hatırlatıyor.

NOTLAR

[1] Yarışma hakkında bilgi için, bkz.: Yılmaz, Zeynep Ömür, 2004, Yarışmalar Dizini, 1930 – 2004, TMMOB Mimarlar Odası Genel Merkezi ve TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi, Semih Ofset, s.170.

[2] Statik Proje: Sedat Çataloğlu, Çataloğlu Mühendislik; Tesisat Projesi: Erdoğan Atakar, Atakar Mühendislik; Elektrik Projesi: Bülent Cedetaş, Cedetaş Mühendislik; Müteahhit: Gama İnşaat A.Ş.

[3] Tekeli, Doğan, 2012, “Profil: Mimarlığı, Profesyonellik ve Tasarım Niteliğinin Dengesinde Sürdürmek: Doğan Tekeli”, Serbest Mimar, sayı:9, s.38. Türkiye’de 1950’lerde kurulmaya başlayan ilk mimarlık bürolarından olan ve bunlar arasında bugüne gelmeyi başaran tek örnek olan Tekeli - Sisa ortaklığı hakkında, bkz.: Tekeli, Doğan, Mimarlık: Zor Sanat, YKY, 2012.

[4] Anon.,1994, “IV. Ulusal Mimarlık Sergisi ve Ödülleri 1994 Büyük Ödül: Sami Sisa, Doğan Tekeli”, Mimarlık, sayı:258, ss.17–19. Jüri, ürettikleri yüksek standartlı yapılarla ülkemiz mimarlık kültürü ve mesleğine kalıcı değerler kazandırmış olduklarını ve Türkiye’de “düzgün” bina yapabilme güçlüğünü azimle aşmalarını vurgulamıştır.

[5] Tekeli Sisa Mimarlık Ortaklığı, “Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Binası”, (https://tekelisisa.com/portfolio/hazine-ve-dis-ticaret-mustesarligi-binasi/?lang=t). [Erişim:29.04.2026]; 1987, “Türkiye Halk Bankası Genel Müdürlük Binası Projesi”, Mimarlık, sayı:223, ss.42–43.

[6] Tekeli, Doğan; Tanyeli, Uğur (ed.), 1994, “Halk Bankası Genel Müdürlüğü (T. C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı), Ankara (1983 - 84), 1985 - 91”, Doğan Tekeli - Sami Sisa, Projeler, Yapılar 1954-1994, YEM Yayın, ss.175, 179.

[7] Mimar Doğan Tekeli ile görüşmeden notlar.

[8] Cumhuriyet, 2026, “Başkentin simge yapısı eski Hazine Müsteşarlığı binası yıkılıyor: Yıkım öncesi kurban!”, (https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/baskentin-simge-yapisi-eski-hazine-mustesarligi-binasi-yikiliyor-yikim-oncesi-kurban-2491099). [Erişim:29.04.2026]

[9] Örneğin, bkz.: Hasol, Doğan, 2017, “Halk Bankası Genel Müdürlüğü”, 20. Yüzyıl Türkiye Mimarlığı, YEM Yayın, s.254.