Yunanlı mimar Vassilis Sgoutas (1934 – 2025) Uluslararası Mimarlar Birliği’nde (UIA) uzun yıllar özverili emekleriyle tanınan bir mimardı. Güney Afrika Cumhuriyeti’nde Cape Town Üniversitesi’nde mimarlık eğitimini tamamladıktan sonra 1961’de Kostas Sgoutas ile birlikte kurduğu Sgoutas Mimarlık bürosunda meslek pratiğini yaşam boyu sürdürdü. Birçok farklı ülkede (özellikle Yunanistan, Almanya, Orta Doğu ve Afrika ülkeleri) proje ve uygulamalar gerçekleştirdi. Bunlar arasında çok sayıda konut projeleri, ticari binalar, endüstri binaları, hastaneler, ofis binaları ve restorasyon çalışmaları öne çıkıyor. Projeleri ve çalışmalarıyla çok sayıda ulusal ve uluslararası ödülün sahibi oldu. Atina Arkeoloji Topluluğu, Yunanistan Teknik Odası, Uluslararası Mimarlar Birliği başta olmak üzere çok sayıda kurumda yönetim ve danışma kurulu üyelikleri, jüri üyelikleri ile kamusal ve özel sektörlerde danışmanlıklar ve başkanlıklar yaptı.

Meslek pratiğinin yanı sıra Vassilis Sgoutas, yaşamı boyunca ulusal ve uluslararası alanda birçok farklı çalışmalarda yer aldı. Mesleki örgütlenme, uluslararası işbirliği ve dayanışma konularında öncülük etti, değerli katkılar sundu. UIA’nın farklı çalışma gruplarında ve yönetim kadrolarında uzun yıllar gönüllü olarak özveriyle çalıştı. 1999 – 2002 yılları arasında UIA Başkanlığı görevini yürüttü ve 2019 yılında Genel Kurul kararıyla “UIA Onursal Başkanı” ünvanını aldı. Kaybının ardından UIA tarafından yayımlanan duyuru şöyle anlatıyor onu: “Vassilis sadece özel bir mimar ve bir lider değildi; o aynı zamanda Mimarlar Birliği’nde düşünceleri, insani vasıfları, özverileriyle tanınan özgün bir kişilikti. Onun mirası; ilham verdiği kişilerle, konuşmaları ve mesajlarıyla, kültürlerarası ve kuşaklararası kurduğu köprülerle yaşayacak. Ailesinin, dostlarının ve onu tanıma ayrıcalığına sahip olan herkesin acısını paylaşıyoruz. O çok özlenecek ve her zaman hatırlanacak…”

Her üç yılda bir farklı ülkelerde gerçekleştirilen UIA Dünya Mimarlık Kongrelerinde, 2008 yılından bu yana onun adını taşıyan bir ödül veriliyor: “Vassilis Sgoutas, Yoksulluğa Destek Veren Mimari Uygulamalar Ödülü”. Ödül, meslekte onun bakış açısını vurgulamayı hedefleyen, yoksulluk ve yoksunluk bölgelerine desteği, sosyal, kültürel katkıları ve kapsayıcı yaklaşımları mimarlıkla buluşturan projelere veriliyor.

Farklı ülkelerin meslek örgütlerinde onursal üyelikleri de olan Vassilis Sgoutas ayrıca Yunanistan Teknik Odası tarafından “Yaşam Boyu Mimarlığa Katkı” ödülüne de layık bulunmuştu. Mesleğini yaşamıyla bütünleştirmiş, toplumsal farkındalıkları ve gelişmeleri amaçlamış, deneyimlerini ve birikimini mesleğe katmayı görev bilmişti. Toplumcu bakış açısını Dünya Mimarlarıyla Bir Yolculuk (Jovis Yayıncılık) başlıklı kitabında, 2017 Seul Dünya Mimarlık Kongresi’nde tanıtarak meslektaşlarıyla paylaştı.

Hatıralarımda yaşayan ortak anılarımıza gelince; kendisiyle 2002 UIA Berlin Dünya Mimarlık Kongresi’nde tanışmamızı anımsıyorum. Mesleğin toplumsal sorumluluklarını, etik değerlerini ve duyarlılıklarını benimseyen bir UIA Başkanı ile karşılaşmak, onu tanımak bir ayrıcalık, bir mutluluktu benim için. Sonrasında 2005 UIA İstanbul Dünya Mimarlık Kongresi’nde bizlere desteği, danışman rolü, etkinliklere katkıları ve enerjisi örnek nitelikteydi.

İzleyen yıllarda kendisiyle hiç aksatmadığı UIA dünya kongrelerinde, UIA konsey toplantılarında, yönetim kurullarında ve çeşitli komisyonlarda birlikte çalışmayı, konuları paylaşmayı ve tartışmayı büyük bir şans olarak gördüm. Ondan öğrenmek, deneyimlerini dinlemek mesleki eğitimin bir tamamlayıcısı gibiydi. Değerli hocam, meslektaşım, arkadaşım Vassilis Sgoutas, Türkiye’ye olan sevgisini, düşkünlüğünü birarada geçirdiğimiz zamanlarda dilinden hiç düşürmedi. Ülkemizin tarihi, kültürü, siyaseti ve insanları hakkındaki engin bilgisi ve heyecanı, iki Akdeniz ülkesi üyesi olarak paylaştığımız ortak bakış açısı beni hep heyecanlandırdı. Onun ülkemizin miras varlıklarına, sanatına, edebiyatına, sinemasına ve de mutfağına ilgisini hep sevinçle ve şaşkınlıkla izledim. Değerlendirmeleri öğretici olduğu kadar toplantılarımızın neşe ve enerji kaynağı da oluyordu. Uluslararası toplantılarda ülkemizle ilgili gündem maddelerine Türkiye Mimarlar Odası’nın bir üyesiymişçesine bilgili ve sağduyulu yaklaşıyordu, konulara hakimdi. Toplum yararına, meslek etiğine karşı hassasiyeti ve ısrarlı desteği hepimize rehberlik ediyordu. Sosyal katkı, eşitlik, adalet anlayışıyla bütünleşen mesleki kişiliği, toplumsal duyarlılıkların mimarlıkla sentezlendiği özgün birikimini sergiliyordu…

Onu bir rol model, bir meslektaş, bir arkadaş ve bir insan olarak hep özleyeceğim. Dostlarına sıklıkla öğütlediği, meslektaşlar olarak yaşamda bir iz bırakabilmenin önemine, coşkusuna ve mutluluğuna dair felsefesi aklımdan hiç çıkmayacak…

Anısına saygıyla…