Muğla’nın Fethiye ilçesindeki KAYAKÖYÜ, Güney Ege’nin Akdeniz’le buluştuğu bölgedeki en eski ve en büyük Rum yerleşim yerlerinden biridir. KAYAKÖYÜ antik Likya uygarlığına ait Karmylassos kentinin kalıntıları üzerinde kurulmuştur. Bazı kaynaklara göre 11. yy., bazılarına göre ise 14. yy. başlarında bölgede yaşayan Rumlar tarafından kurulmuş ve Levissi ismi ile anılmıştır.

Günümüze ulaşan yapıların bir çoğunun 19. yy. dan kalma olduğu bilinmektedir. Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde de sözü geçen ve Rumca ismi Levissi olan KAYAKÖYÜ’nün 20. yüzyılın başına kadar zengin bir kent olarak yaşamını sürdürdüğü biliniyor. 1912 yılında 6500 kişilik nüfusa ulaştığı bilinen köy, kilise, eczane, hastane ve hekimleri, okulları, postanesi ve zanaat atölyeleri ile yörenin en büyük sosyal ve ticaret merkezi konumundaydı.

Osmanlı döneminde, çevresinde yer alan 5 adet Türk köyünün ahalisi ile birlikte belediye statüsü oluşturularak yönetilmiştir.

Kurtuluş Savaşı sonrasında 1922 yılında Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Yunanistan Hükümeti arasında imzalanan mübadele anlaşması gereğince KAYAKÖYÜ’nün Rum asıllı ahalisi ile Batı Trakya’daki Türk asıllı ahalisi karşılıklı olarak göç etmişlerdir.

Ancak KAYAKÖYÜ terkedilince, burası artık iskan edilmemiştir...
Alışkanlıklar belli bir sosyal çevreye, belli bir iklime, belli bir toprağa ve belli bir kültürel ortama bağlı olarak edinilirler; Her yerde geçerli değildirler. Onun için göçle yer değiştirenler toprağını sevmeyen saksı çiçeğine döndüler. Gidenlerin yeri hiçbir zaman dolmadığı, Anadolu her göçle kültürel zenginliğini oluşturan renklerden ve katılımcılardan bir bölümünü kaybettiği gibi mübadele sonucu gelenler de KAYAKÖYÜ’ne kalıcı olmadılar. KAYAKÖYÜ sakinsiz ve sahipsiz kalarak eskimeye bırakılmış oldu.

KAYAKÖYÜ’nde her birisi sivil mimarinin özgün örneği sayılan günümüze ulaşabilmiş yaklaşık 1000 kadar konutun yanısıra, 2 büyük kilise, 9 şapel, çeşitli zanaat atölyeleri, okullar, hastane binası, kütüphane ve diğer amaçlı binalar “metruk” halleriyle bulunmaktadır. Büyük mübadeleden sonra yapılar fiziksel koşullara direnememiş ve bugün özellikle ahşap bölümleri sökülerek sadece taş duvarlarıyla bırakılmış, ve zamanla büyük çoğunluğu harabe olmuştur.

İşte bu terkedilmiş kentsel dokuyu yeniden “anılarına” yakışır bir içerikte yaşama kavuşturabilmek için,
Mimarlar Odası’nın, 1988’den bu yana sürekli çalışmalarla geliştirdiği ve giderek bir kampanyaya dönüşen bu projesiyle ilgili başlangıçtan bugüne yaptığı çalışmalar, girişimler, kurulan ilişkiler ve hazırlıklar, ekli dosyadaki bilgi ve belgelerde açıklanmaktadır.

İncelendiğinde de görüleceği üzere Mimarlar Odası:
1988 yılından bu yana, devlet ve merkezi hükümet yetkilileri, yerel yöneticiler, yerel halk ve yöre köylüleri, mimar, mühendis, bilim adamı, arkeolog, sanatçı, tarihçi, gazeteci, işadamları ve yazarlarla yapılan sayısız toplantı ve görüşme ile gerçekleştirilen forumlardan çıkan kararların ışığında;

KAYAKÖYÜ’NÜN BİR BARIŞ VE DOSTLUK KÖYÜ olarak, ekonomik sosyal ve kültürel bir bütünlük ve kesintisiz gelişen bir süreç içinde, yeniden yaşama kavuşturulmasını sürekli eylem ve çalışma programına almıştır.

Komşu konumdaki köylerinde “kültür turizmi” konseptiyle bu projeye ilişkili kılınması öngörülen Kayaköyü’nde, kültür-sanat-bilim üretimine dayalı bir konaklama ve rekreasyon düzenlemesinin yanısıra; EGE KÜLTÜRLERİ ARAŞTIRMA MERKEZİ ve master düzeyinde eğitim yapacak, sanat ve kültür tarihi, mimarlık, plastik sanatlar, arkeoloji, antropoloji, etnoloji v.s dallarını içeren ULUSLARARASI BİR BİLİM, EĞİTİM VE ARAŞTIRMA MERKEZİ kurulması hedeflenmektedir.

Mimarlar Odası’nın, Cumhurbaşkanlığı’nca da desteklenen ve 2005 yılında İstanbul’da yapılacak “Dünya Mimarlar Kongresi ve Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) Genel Kurulu” etkinlikleri kapsamında, KAYAKÖYÜ’nün aynı zamanda bir “Dünya Mimarları Buluşma ve Dünya Kültürleri İçin Dayanışma” merkezi olması yönündeki çabaları da halen devam etmektedir.

2005 yılında, yaklaşık 7-8 bin mimarın katılımı ile gerçekleşmesi beklenen “Dünya Mimarlar Kongresi ve Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) Genel Kurulu” bu projenin yaşama geçirilmesi için, önemli bir adım olarak görülmektedir. Bu Kongre’den önce proje hedeflerinin bir kısmının gerçekleştirilerek, Kongre delegasyonunun kullanımına açılması da yakın dönem beklentilerimiz arasındadır...

PROJEDEN KÜLTÜREL, BİLİMSEL ve DÜŞÜNSEL BEKLENTİLER

• Mimarlar Odası, Kayaköyü Projesi ile şimdiye dek hiçbir ülkede gerçekleştirilmeyen içerikte ve kapsamda uluslararası nitelikte BİR BARIŞ VE DOSTLUK KÖYÜ oluşturulabileceğine inanmaktadır...
• Dünyanın her tarafından mimarları, bilim, kültür ve düşün insanlarını, sanatçıları ve öğrencileri aktif ve ürün verici programlar çerçevesinde bu SİT dokusunda bir araya getirmek ve komşu köyleri de bu buluşmanın ev sahibi kılmak temel beklentilerindendir...
• Bu proje binyıllarla beslenmiş ülkemiz kültürünün ve coğrafyasının yaşanarak tanıtımında verimli bir rol oynayacaktır. Ülkemiz her inanç, ideoloji ve ulustan insanların ortak ideali olan barış düşüncesini, kültür kaynakları ile zenginleştirerek evrensel barış ortamına katkı koyabilecektir.
• Araştırma ve eğitim çalışmaları ile düşünsel ve sanatsal alanlarda yer alacak insanlar bu açık ve yaşayan müze ortamında yeterince esin kaynağı ve belge bulabilecek, iyi şeyler düşünüp hayal edebileceklerdir.
• Proje bu içerik ve kapsamıyla, özellikle yöre halkı ve çevre köylülerinin de “kimlikli ev sahipleri” olarak nitelikli ve kültür ağırlıklı bir turizm aktivitesine ev pansiyonculuğu ve diğer hizmetlerle etkin katılımlarını sağlayacak, ekonomik girdilere ortam hazırlayacaktır.
• Gerekli restorasyonlar, yenilemeler ve iyileştirmelerle sadece mimari ve kentsel kültür mirası korunmuş olmayacak, kayaçukuru’ndaki (ova) geleneksel tarımsal faaliyet de .bununla bütünleşmiş bir eko-turizm süreciyle gelecek kuşaklara geliştirilerek aktarılacaktır...
• Benzer şekilde, yöre köylerindeki geleneksel el sanatlarının geliştirilmesi ve yerel aile ekonomilerine katkıda bulunacak şekilde üretim ve pazarlama örgütlenmesinin yine bu projeyle entegrasyonu da bölge halkının refah ve üretim kültürlerine katkıda bulunacaktır.

• Mimarlar Odası özel bir yasa ile kurulmuş, Anayasa’da meslek kuruluşları için tanımlanan, kamu hizmeti yürüten, hükümet dışı niteliğiyle de sivil yapıda demokratik bir mesleki kuruluştur. Tüm organları ve yöneticileri, mimarlar arasından mimarların oylarıyla seçilerek göreve gelirler...
• Dünyada ve özellikle Habitat-II’yle hızlanan süreçte, bu tür toplumsal gelişme ve kültürel ilerleme alanlarında hükümet dışı sivil yapılanmaların önemi giderek artıyor. Toplumsal ilerleme ve sosyal, kültürel, ekonomik kalkınmaya yönelik yeni ve katılımcı düşünceleri ve idealleri yaymada ve projeler gerçekleştirmede başarılı örnekler veriyorlar.
• Mimarlar Odası’nın mesleki ve uzman niteliği ve kamusal alandaki sivil konumu da böyle bir yapıya denk düştüğü için dünya barış ve dostluk projesini ortak bir çabanın ürünü olarak gerçekleştirmek aynı sivil kimliği güçlendirecek evrensel ve çağdaş bir model olarak da önem kazanmaktadır...
• Nitekim Kayaköyü Projesi, Mimarlar Odası’nın bütün bu nitelikleriyle yıllardır kesintisiz sürdürdüğü çalışmaların sonucu olarak, genel amaç, ilke ve hedefleri açısından da ilgili tüm kesimlerde destek ve onay gören olgunlaşmış bir projedir. Yanısıra, yine Mimarlar Odası’nın bölgesel ve dünya ölçeğindeki dış ilişkileriyle gündeme getirilerek, kendisine uluslararası düzeyde bir kamuoyu da oluşturmuştur.
• Aradan geçen 10 yılı aşkın sürede, değişen hükümetlerinde bu projeye yönelik beklentileri sürdürmeleri ve farklı yatırımların benzer tahsis taleplerinin yine bu proje vizyonu nedeniyle kabul edilmemesi, Mimarlar Odası’na ayrıca da önemli sorumluluklar yüklemektedir...
• Denebilir ki bu proje KAYAKÖYÜ’nün yeniden yaşatılması ve kültür-çevre-sosyal değerlerinin korunması için en güçlü güvence olarak artık genel kabul görürken, Mimarlar Odası da bu projenin hedefleri yozlaşmadan ve temel ilkelerine bağlı kalınarak yaşama geçirilmesinin güvencesi (garantörü) konumuna gelmiştir.

Mimarlar Odası’nın çok amaçlı bir kullanıma açık ve en geniş katılımcı bir yaklaşımla gerçekleşmesini istediği bu projenin merkezinde BARIŞ VE DOSTLUK düşüncesi yer almaktadır.

• Bu ana fikrin etrafında, ama dışında yer alan diğer (paralel) işlevlerin barış ve dostluk amacı ile çelişmemesi, aksine bu temayı tamamlayıcı ve zenginleştirici işlevler olması özel önem taşımaktadır... (Örneğin kongre turizmi, inanç turizmi, eko turizmi gibi.)
• Mimarlar Odası, Dostluk ve Barış Köyü’nü yukarıda özetlenen süreç, sahiplenme ve niteliklerle edinilmiş bir yükümlülük olarak, Mimarlar Odası’nın güvencesi ve garantörlüğünde gerçekleştirmek istemektedir...
• “DÜNYA BARIŞ VE DOSTLUK KÖYÜ” projesi Mimarlar Odası’nın kurumsal güvencesinde kurulacak bir özel organizasyon kanalıyla gerçekleştirilebilir. Örneğin, bunun için Vakıf statüsü, kâr amacı içermediği için bu projenin hedeflerine de denk düşmektedir. Mimarlar Odası’nın yanında,böylesi bir projede yer almasında yarar olan kuruluş temsilcileri ve kişilerin yapılandırdığı böyle bir vakıf, çatısı altında oluşturacağı birçok organizasyonla restorasyon ve inşaat işlerini gerçekleştirip, projede yer alan işlevlerin tümünü organize edebilir.
• Kuşkusuz projenin yatırım, finansman, uygulama v.b. süreçleri içinde “şirket” türü örgütlenmeler gerekebilecektir. Ancak proje yönetimi, kültürel ve bilimsel kazanımları ekonomik girdilerin önünde gören ve hedefleyen bir sivil yapıda olmalı, profesyonel ve ticari hizmetler de bu yapı tarafından yönlendirilmelidir.

• Kayaköyü projesinde, kısa, orta ve uzun vadede gerçekleştirilmesi öngörülen işlevler ve bunlara ait kullanım ilkeleri özetle şöyledir:
  Ege Uygarlıklarını Araştırma Merkezi
  1. Ege uygarlıkları, herhangi bir bölgesel kültür tarihini değil Asya ve Avrupa kültürleri arasında, hatta küresel ölçekte doğu ve batı kültürleri arasındaki tarihsel buluşma ve karşılıklı etkileşimleri içeren, evrensel etkileri çok güçlü bir yaşanmışlık birikimidir... Öte yandan aynı coğrafya, Doğu Akdenizi’de içerecek biçimde, farklı siyasal yapılaşmalar tarafından paylaşıldığından, bu uygarlıklar demetinin bir bütün olarak ve ülkelerin politik beklentilerinden arındırılmış bir objektiflik içinde, bilimsel ve tarafsız yaklaşımlarla ele alınıp insanlığa kazandırılmasında yeterli mesafe alınamamıştır...
  2. KAYAKÖYÜ DÜNYA BARIŞ VE DOSTLUK KÖYÜ projesi kapsamında, işte bu tıkanıklığı “siyasetler üstü” bir anlayış içinde aşmayı da hedefleyecek bir EGE UYGARLIKLARI ARAŞTIRMA MERKEZİ’nin oluşturulması, projenin anlam ve içeriğini güçlendirecek en önemli hedeflerden biri olarak kabul edilmektedir.
  
  Barış Kültürü Üniversitesi
• Mastır düzeyinde eğitim verecek eğitim merkezi: Bu merkezde sanat ve kültür tarihi, mimarlık, plastik sanatlar, arkeoloji, antropoloji, etnoloji v.s. dallarında formel anlamda, ancak farklı yaklaşımlarla dış ülkelerdeki kişi ve kuruluşlarla katkılı bir işbirliği çerçevesinde eğitim verilebilir.
  Öte yandan yine eğitim içerikli olmakla beraber klasik bir eğitim disiplinini gerektirmeyen çalışmalarda yapılabilir. Aslında böyle bir çalışma Ege'nin geçmişine de denk düşer. İstekli insanlara projelerini ve düşüncelerini gerçekleştirme şansı verilebilir. Felsefe, düşünce tarihi, tarih, edebiyat v.s. gibi konularda yaz okulları açılabilir.
  • Üniversite’ye bağlı olarak;
• Bölge tarihi ile ilgili belge ve kitapların toplanacağı ARŞİV VE KÜTÜPHANE,
• TOPLUMSAL TARİH ENSTİTÜSÜ kurulması amaçlanmaktadır.

AÇIK VE KAPALI MÜZE

Kurulacak olan bu müze, özellikle de kıyıdaş ve komşu ülkelerle yardımlaşarak, Ege Uygarlıklarını Araştırma Merkezi ile Barış Üniversitesinin potansiyelini değerlendirecektir.

Kültür Merkezi:

• Toplantıların, dinletilerin, küçük ölçekli sanat gösterilerinin v.s. yapıldığı böylesi çok amaçlı çalışmalar için mevcut iki büyük kilise ( Taxiathis – Panayia Pirghiotissa ) restore edilerek çok amaçlı olarak kullanılabilir.

Kültür Merkezine Bağlı Olarak

• Atölyeler dileyen herkesin yararlanacağı, sanat ve yaratıcılık, resim, heykel, seramik, sinema, fotoğraf, halı, kilim, bale v.s. alanlarda çalışmaların yürütüleceği alanlardır.
• Sinema, fotoğraf ve sinema atölyeleri ve yürütücüleri ile ilişkili, belgesel, sanatsal ve kültürel içerikli film çalışmalarında da kullanılabilecek olan cep sinemaları ve açık hava sineması.

Kayaköyü projesinin öncelikli hedef ve ilkeleri arasında “yöre halkının sosyo kültürel gelişimine katkısı” önemli bir yer tutuyor... Projede buna yönelik olarak şu işlevler öngörülüyor.

• Doğal ilaçlar eczanesi,
  Bölgedeki geleneksel sağlık kültürünü de araştıran ve bilimsel denetim yapan; yerel halka da hizmet sunacak olan sağlık birimi.
  Giderek bu birim bir araştırma hastanesine dönüştürülebilir.

Tarım ve Hayvancılık

• Yerel halka hizmet verecek olan ve ilgili Meslek Odaları ve Kooperatiflerle ortak çalışmaları yürütecek olan, hayvancılık ve ziraat ile ilgili birim.
• Veterinerlik.
• Amatör gözlem evi.

Karmylasgos Müzesi ve kazı evi.

Kayaköyü, aynı zamanda antik bir yerleşmedir. Ancak, bu güne kadar arkeolojik kazı ve araştırmalar pek yapılmamıştır. Kayaköyü projesi, bu süreci de başlatmayı öngörmekte ve planlamada tesbit edilecek sınırlar içindeki alanlarda Arkeolojik kazılara başlanarak, eski çağ tarihininde gün ışığına çıkmasının sağlanması beklenmektedir.

Uluslararası Gençlik Merkezi

Bu merkezin işlevi ve çalışma alanları ise özetle şöyle düşünülmektedir.

• Ulusal ve uluslararası eğitim kurumları ile ilişkiler geliştirmek ve bu bölgeyi bir eğitim alanı haline getirmek.
• Uluslararası gençlik festivalleri ve gençlik temalı geniş çalışmalar düzenlemek.
• Ülkemizdeki kültürel ve tarihi zenginliğin tanınması, sevilmesi ve esin kaynağı olmasında rol almak.
• Buluşları olan öğrenciler için bir müze/merkez açmak, bu konuda yarışmalar düzenlemek.

• Projenin gerçekleşmesinde sürekli olarak yer alan katılımcı kuruluşların büroları [UIA-IKOMOS-UNESCO-UNICEF-ICCROM-WHO-SINIR TANIMAYAN RESTORATÖRLER-AEGEE (Avrupa Öğrencileri Genel Forumu)- HIC (HABİTAT)-TMMOB-ÜNİVERSİTELER-ÇEKÜL- -v.s.] yer almalıdır.

• Burada yapılacak kültürel ve bilimsel çalışmalar aynı zamanda zengin içerikli dinlenme ve sportif etkinliklerle bütünleşebilir. Bir çok spor dalı için ideal koşullar sunan bölgede,trekking, su altı sporları, tekne yarışları, yamaç paraşütü, diğer yandan programlı kültür ve keşif gezileri yapılabilir. Kültür ve tarihle buluşan spor, mavi yolculuk geleneği gibi farklı seçenekler oluşturabilir. Adaları, koyları, güneşi, ormanları ve dağları ile araştırmacı ruhu birleştirebilir.
• Bu doğal altyapının yanında yapılı bir sportif altyapı da düşünmek gerekiyor; yürüyüş ve koşu parkurları, atçılık, okçuluk gibi . Aynı zamanda yüzme havuzu v.s.
• Değirmen Tepe’deki yeldeğirmenlerinin ve yapıların restore edilerek proje içeriğine uygun işlevlendirilmesi.
• Kamulaştırmalarla var olan meydanın düzenlenerek, etkinlikler için kullanılması.
  [Belki zaman zaman şişme çadır kullanılarak geniş toplantılara açılması]

Yukarıda belirtilen amaçlar ve öngörülen işlevler için yapılacak planlama ve şekillendirme çalışmalarında, öncelikle gözetilmesi gereken saptamalar ve kabuller ise özetle şöyledir:

• Buradaki tarihsel yoğunluk ve kültürel zenginlik bu projenin esin kaynaklarıdır. Antik Likya Uygarlığı 45 kenti ile bu topraklarda yaşamıştır. Zaman zaman karadan ve denizden gelen topluluklar burayı kültürel olarak aşılamaya çalışmışlardır. Roma ve Bizans uzun süre varlığını buralarda korumuş, Selçuklu ve Osmanlı’nın bütün izleri ise kültürel olarak varlığını ve tazeliğini korumaktadır. Buranın son dönem tarihi ve günümüzde evrensel düzeyde yaşananlar ise barış ve dostluk doğrultusunda geliştirilecek proje ve girişimlerin önemini daha da arttırmaktadır.
• Tarihin üst üste katmanladığı ve toprağın derinliklerine uzanarak değerli kıldığı bu ayrıcalıklı coğrafya, öncelikle herkesin iyi duygu ve düşüncelerini üstüne çekerek bir barış ve dostluk enerjisi yaymasını, projenin ilk girdisi ve temel hareket noktası kılmak esastır.
• Geçmişi, bugünü ve yarını, birbiri ile barışık ilişkilendirerek geliştirilen Dünya Barış ve Dostluk Köyü mimari projesinin ön çalışmalarında uluslararası katılımla, düşünsel zenginlik sağlamak genel amaç açısından da uygun olacaktır.
• Genel mimari ve fiziksel düzenleme ilkeleri olarak, özellikle bu alandaki topografya ile oynanmamalı ve proje alanına olabildiğince yeni yapı yapılmamasına özen gösterilmelidir. Ayrıca, proje bütünselliği ve kamusal kullanımlar için, gerektiği taktirde proje alanı içinde tespit edilecek özel mülkler kamulaştırılmalı, ancak bu mülk sahiplerine “mağduriyet” getirici şekilde değil, örneğin “takas” yöntemiyle de yöre halkıyla barışık bir anlayış içinde gerçekleştirilmelidir.
• Doğal enerji kaynaklarından (güneş, rüzgâr, gübre vs.) yararlanmak ön planda tutulmalı, doğal afetlere karşı gerekli önlemler gözetilmelidir.
• Doğal ve kültürel çevreye ve peyzaja en az müdahele esastır. Bu nedenle bazı etkinlikler için hafif ve sökülüp takılabilir yapı sistemleri (örneğin şişme çadırlar, karavanlar) kullanılabilir.
  • Projenin içerdiği işlevlerin sürdürülmesi için, tarihi (terkedilmiş) Kaya yerleşmesindeki mevcut eski-özgün yapılardan yeterli sayıda mekânın aslına uygun olarak restore edilmesi ve hizmete açılması projenin en hassas mimari uygulama alanıdır... Bu yapıların seçimlerinde planlama ve proje hedefleri gözetilmelidir...
• Orman Bakanlığı ile ilişkiye geçerek yeni ağaçlandırma sahaları belirlemek, buraları DHKD, TEMA, ÇEKÜL ve yerel kuruluşlarla işbirliği içinde ağaçlandırmak, bir orman bakım ünitesi ve yeteri kadar yangın gözleme kulesi yapmak... proje bütününde sağlanmalıdır.
• Ekonomik verimliliği kısıtlı olan Kaya çukurunda insan yoğunluğunun gereğinden fazla artmaması zorunluluğu vardır. Bu sosyolojik zorunluluk, aynı zamanda taşınmaz kültür ve doğa varlıklarının korunması zorunluluğu ile örtüşmektedir. O nedenle, SİT alanına, bu planla getirilecek konut yapımına ilişkin inşaat hakları ile hedeflenen nüfus disiplinini belirleyecek bir Kayaçukuru Koruma Planlamasının, projeyle eşgüdümü sağlanmalıdır.
• Yeni yapılacak yapılarda yörenin korunması gerekli mimari üslubuna uymak, kültürel dokunun ve doğal peyzajın sürekliliğini sağlamak esastır.
• Donyücek Koyu’nun tüm doğallığı ile korunması esastır. Bu koyda yat ve benzeri tekneler konaklamamalı, tekneler sadece yolcu almak ve indirmek için koya girmeli, bekleme yapmamalıdır. Koyda tekne yakıtı bulundurulmamalıdır. Yüzme, kürek ve sörf gibi sporlar yapılabilmeli, ancak sürat yapmak yasak olmalıdır.
• Koyda abartmamak kaydıyla, en çok 3-4 yatın yanaşabileceği rıhtım yapılabilmeli. Ancak temeli olan hiçbir yapı inşa edilmemelidir. Karaya kayık ve küçük motorlu tekneler çekilememeli, yüzme sporu için gerekli soyunma kulübeleri sökülebilir şekilde geçici olmalı, wc uygun bir sırta gömülü olarak yapılmalı, pis suyu, sızdırmaz foseptiklerde toplanmalıdır. Satış kulübesi yapılmamalıdır.
• Tıpkı Donyücek Koyu gibi denize inen sırt dostluk ve barış köyünün ayrılmaz ve denizle buluştuğu bir parçasıdır. Sırt tümüyle rekreaktif kullanıma ayrılmalıdır. Yer yer manzara terasları, piknik için köşeler yapılmalı, alan traking yapmaya elverişli yol ağı ile donatılmalı, bu yollar mutlaka patika nitelikli olmalı, ancak doğayı bozmayacak bir güzergâhtan aşağıya teleferikle inme olanağı düşünülmelidir. Bu alan bir arberetum anlayışı içinde yeşillendirilmelidir.
• Ovadaki tapulu arazilerin ayrılması ve birleştirilmesi kurallarıda geleneksel mülkiyet dokusunun sürmesi ve yapı-nüfus yoğunluğunun artmaması yönündeki plan kurallarına bağlanmalıdır...
• Kayaköyü ve çevresine ulaşımı sağlayacak yol düzenlemelerindeki ulaşılabilirlik, potansiyeli, proje kapasitesinden fazla olmamalı ve projenin genel amacı ile çelişmemelidir.
• Daha çok kış aylarında boş kalacak olan yapı kapasitesinden köyün işletme giderlerini karşılamak amacıyla (eğitim, kongre, kültürel etkinlikler) yararlanılmalıdır.

• Kayaçukuru (Ova) ve çevre köyleri sakinleri projenin asli unsurlarından birisidir...

  Yerel halkın projeyle bütünleşmesi ve sahiplenerek yer alması için projenin tanıtımı doğrultusunda programlar yapılması gerekiyor. Birlikte yapılacak çalışmalarla halk bu projenin kendileri için getirdiği olanakları görebilir. Bu çerçevede:

• Kayaçukuru (Ova) çevresindeki diğer mevcut köylerde, bu projeyle de eşgüdüm içinde aile ve ev pansiyonculuğunun teşvik edilmesi ve yaygınlaştırılması;
  • Geleneksel el sanatlarının özendirilmesi ve üretilmesiyle birlikte pazarlanmasının desteklenmesi ve yaygınlaştırılması;
  • Bu köylerdeki geleneksel-kırsal yerleşme mimarisini yansıtan özgün evlerin restore edilerek turizme kazandırılmasının desteklenmesi...
  • Aynı köylerdeki alt yapı, sokak düzenlemeleri, peyzaj çalışmaları v.b. kentsel tasarım projeleriyle, Kayaköyü projesi arasında koşutluk sağlanması hedeflenmelidir.
• Ovadaki üreticilerin kooperatif kurarak örgütlenmeleri teşvik edilerek Kayaköyü Dostluk ve Barış Köyü’nün tüm gereksinmelerinin bu kooperatiften sağlanması hedeflenmelidir.
  Ayrıca ilgili Odalarla birlikte oluşturulacak bir organizasyon kanalıyla tarım kaynaklarının geliştirilmesi yöre doğasına uygun ürünlerin zenginleştirilerek üretilmesi ve sürdürülebilir tarımın uygulanması konusunda yol gösterici programlar geliştirilmelidir.
• Halkın barış köyündeki kültürel çalışmalardan yararlanması, çocuklarının burs edinmesi ve köydeki eğitim, kültür ve spor programlarının içinde yer alması sağlanmalıdır.
• Dere yataklarının ıslah edilmesi ve Kayaçukuru’nun kapalı bir havza olmasından ileri gelen, yağışlarla oluşan geçici göllenmelerin yapılacak düzenlemelerle, suyun tarım için daha verimli hale getirilmesi (bent, kanal, v.s.) için ilgili kuruluşlarla çalışmalar planlanmalıdır.
• Alan içindeki tüm yerleşim birimlerinde su, elektrik, telefon, pis su sorunlarının çözümü ve teknik altyapı gereksinmelerinin çağdaş ölçülerde çözülmesi sağlanmalıdır.
• Kayaköyü projesinde verilen sağlık hizmetlerinden yöre köylerindeki yerel halk da yararlanmalıdır.
• Halka yönelik yaşam ve kültür düzeyini yükseltici programlar yapılmalıdır. Gelecekte olası çözümsüzlükler gözönünde bulundurularak, yerleşik aileler yeterli çocuk sahibi olmaları konusunda bilinçlendirilebilir.
• Kooperatifler yoluyla geleneksel el sanatlarının geliştirilmesi için düzenlemeler yapılmalı kadınların toplumsal konumlarının yükseltilmesi ve el becerilerinin geliştirilmesi için çalışmalar yapılmalıdır.
• Eski Kayalı Fethiyeli Rumların Yunanistan’daki (Atina) yeni yerleşmeleri olan Nea Makri (Fethiye) ve Nea Levissi (Kaya) ile ilişkilerin geliştirilmesi, kopan halkaların birleştirilmesi için ova sakinlerinin kurulacak müze ve dokümantasyon merkezine katkı koymalarının sağlanması, hedeflenmelidir.
• Yöre, tarih, kültür ve doğa düşkünleri için bir cazibe konumundadır.
  Yöre sakinleri eko tarımın yanında eko turizm anlayışı ile tarih, kültür, spor turizmine yönelik olarak küçük aile işletmeleri yoluyla hizmet verebilirler.Yöresel değerlerini koruyarak ve kaliteli bir hizmet sunarak, buraya gelen ailelere, küçük gruplara, bireysel gezginlere kendi kültürel kimlikleri içinde bu projeye katkı koyup ekonomik bir yarar elde edebilirler. Sahip oldukları yerel mimariyi koruyarak değerlendirip gelir sağlayabilirler.

D) PLANLAMADA “ZON” KARARLARI

Kayaköyü, Kayaçukuru ve Çevre köylerini içine alacak bir “Kaya ve Çevresi / Koruma Öncelikli Nazım Planı” kapsamındaki “zon” (bölgeleme) ana kararları olarak da şu genel kabul öngörülmektedir:

• Tarihi Kaya Köyü : Terkedilmiş evlerinin bir bölümü restore edilmiş olarak, projenin merkezi ve ağırlıklı kullanım alanı.
• Kaya Köyü / Ova Sınırı : Bu kuşak, projede yeni alan ve mekan gerektiren servis-hizmet üniteleri için uygun görülmektedir.
• Kaya Çukuru / Ova : Ekolojik öncelikli planlama ve eko-turizm ile uyumlu tarımsal faaliyetin süreceği alan...
• Diğer Köyler (Kınalı, Belen, Veçti...) : Pansiyonculuğun, el sanatlarının ve kentsel düzenlemelerin desteklerinde, projeyle uyumlu rehabilitasyon çalışmaları yapılacak köyler.